Een lening verstrekken aan een andere bv binnen dezelfde groep lijkt vaak een logische manier om een onderneming te financieren. Maar wat gebeurt er als die lening niet meer kan worden terugbetaald? Een vennootschap wilde een vordering op een gelieerde bv met ruim € 150.000 afwaarderen en het verlies aftrekken van haar winst. De Belastingdienst ging daar niet mee akkoord en kreeg gelijk van de rechtbank. De uitspraak laat zien hoe belangrijk zakelijke voorwaarden en voldoende zekerheden zijn bij leningen tussen gelieerde ondernemingen.
Financiering van een bedrijfsovername
De zaak draait om twee vennootschappen met dezelfde uiteindelijke aandeelhouder. Een van de bv’s nam in 2015 een onderneming over via een huurkoopconstructie. De totale koopsom bedroeg € 165.000. Hiervan werd € 50.000 direct betaald en het restant in 36 maandelijkse termijnen, met een rente van 3%.
De verkoper had daarbij belangrijke zekerheden bedongen. Zo bleef de onderneming zijn eigendom totdat de volledige koopsom was betaald. Daarnaast stond de aandeelhouder persoonlijk borg voor de betalingsverplichtingen. De andere bv financierde zowel de aanbetaling als de maandelijkse termijnen via een rekening-courant. Ook de exploitatietekorten van de overgenomen onderneming werden op deze manier gefinancierd. Toen de financiële situatie verslechterde, besloot de financierende bv haar vordering in 2020 met ruim € 150.000 af te waarderen. Dit verlies wilde zij ten laste van haar fiscale winst brengen.
Wanneer mag een lening worden afgewaardeerd?
Een onderneming mag een vordering fiscaal afwaarderen wanneer aannemelijk is dat deze niet volledig zal worden terugbetaald. Daarbij moet wel sprake zijn van een zakelijke lening. Dit betekent dat de voorwaarden vergelijkbaar moeten zijn met de voorwaarden die onafhankelijke partijen onder dezelfde omstandigheden zouden overeenkomen.
Denk bijvoorbeeld aan afspraken over rente, aflossing, zekerheden en de financiële positie van de schuldenaar. Bij leningen tussen gelieerde vennootschappen kijkt de Belastingdienst hier kritisch naar. Door de onderlinge verbondenheid bestaat namelijk het risico dat een financiering wordt verstrekt die een onafhankelijke derde niet zou hebben geaccepteerd.
Borgstelling staat afwaardering in de weg
De financierende bv stelde dat de lening zakelijk was. Zij had de voorwaarden van de oorspronkelijke huurkoopovereenkomst gevolgd en rekende zelfs een hogere rente van 4%. Door onder andere de coronacrisis, gemeentelijke maatregelen en ziekte van de ondernemer was terugbetaling volgens de bv onzeker geworden.
De rechtbank vond deze argumenten onvoldoende. Als de persoonlijke borgstelling van de aandeelhouder ook betrekking had op de financiering door de bv, kon de vennootschap de aandeelhouder aanspreken voor terugbetaling. De bv had echter niet aangetoond dat zij dit had geprobeerd. Evenmin was aannemelijk gemaakt dat de borg onvoldoende verhaal zou bieden. Daarom was volgens de rechtbank niet bewezen dat daadwerkelijk sprake was van een verlies dat een fiscale afwaardering rechtvaardigde.
Zonder borgstelling is de lening onzakelijk
De rechtbank onderzocht ook de andere mogelijkheid: wat als de aandeelhouder helemaal niet borg stond voor de lening van de financierende bv? Ook dan kon de afwaardering volgens de rechtbank niet worden afgetrokken.
De oorspronkelijke verkoper had namelijk uitgebreide zekerheden bedongen, waaronder een eigendomsvoorbehoud en een persoonlijke borgstelling. De financierende bv had daarentegen geen vergelijkbare zekerheden geregeld, terwijl zij niet alleen de overname financierde, maar ook de voortdurende exploitatietekorten voor haar rekening nam.
Volgens de rechtbank zou een onafhankelijke financier onder deze omstandigheden niet bereid zijn geweest hetzelfde risico te lopen zonder een bijzondere vergoeding, bijvoorbeeld een vergoeding die afhankelijk is van de winst. Het risico was daarmee niet vanuit zakelijke overwegingen aanvaard, maar vanwege de relatie tussen de betrokken vennootschappen en hun aandeelhouder. Er was volgens de rechtbank dus sprake van een onzakelijke lening. Een verlies op zo’n lening kan in beginsel niet ten laste van de fiscale winst worden gebracht.
Een zakelijke rente alleen is niet voldoende
Een belangrijk aandachtspunt uit deze uitspraak is dat het berekenen van rente niet automatisch betekent dat een lening zakelijk is. Ook wanneer een bv een marktconform ogend rentepercentage hanteert, moet worden gekeken naar de overige financieringsvoorwaarden.
Kan de schuldenaar de lening daadwerkelijk terugbetalen? Zijn er duidelijke aflossingsafspraken? Welke zekerheden zijn verstrekt? En zou een onafhankelijke derde onder dezelfde omstandigheden bereid zijn geweest de financiering te verstrekken?
Vooral bij rekening-courantverhoudingen tussen gelieerde bv’s kunnen deze vragen belangrijk worden. Wanneer schulden jarenlang oplopen zonder duidelijke afspraken of voldoende zekerheden, kan discussie ontstaan over de fiscale behandeling van een eventueel verlies.
Wat betekent dit voor jou?
Heb je meerdere bv’s en worden er onderling bedragen uitgeleend? Dan is het belangrijk om deze financieringen net zo zorgvuldig vast te leggen als een lening aan een onafhankelijke partij. Zorg voor een schriftelijke leningsovereenkomst met duidelijke afspraken over rente, aflossing en zekerheden. Beoordeel daarnaast regelmatig of de schuldenaar nog aan zijn verplichtingen kan voldoen en leg eventuele wijzigingen goed vast. Wil je een vordering afwaarderen omdat terugbetaling onzeker is geworden? Onderbouw dan waarom daadwerkelijk sprake is van een verlies en onderzoek of beschikbare zekerheden kunnen worden uitgewonnen.
De belangrijkste les uit deze uitspraak: een lening tussen gelieerde bv’s moet niet alleen op papier zakelijk zijn, maar ook in de praktijk zakelijk worden behandeld. Gebeurt dat niet, dan bestaat het risico dat een verlies fiscaal niet aftrekbaar is, zelfs wanneer de financiële problemen van de schuldenaar duidelijk zijn.
