Een bedrijf overdragen aan je kinderen kan dankzij de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) fiscaal aantrekkelijk zijn. Maar wat gebeurt er als het bedrijf enkele jaren later failliet gaat? Een familie probeerde een eerdere schenking van aandelen ongedaan te maken om een forse aanslag schenkbelasting te voorkomen. Het gerechtshof ging daar niet in mee. Volgens de rechter was de aangevoerde dwaling slechts voorgewend.
Bedrijfsoverdracht aan drie kinderen
In 2014 schenken ouders certificaten van aandelen in hun familiebedrijf aan hun drie kinderen. Daarbij maken zij gebruik van de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR). Deze regeling biedt onder voorwaarden een ruime vrijstelling van schenkbelasting bij de overdracht van ondernemingsvermogen. Een belangrijke voorwaarde is dat de verkrijgers de onderneming gedurende een bepaalde periode voortzetten. Voor de schenking uit 2014 gold een voortzettingstermijn van vijf jaar.
De aandelen worden in overleg met de Belastingdienst gewaardeerd op € 1,5 miljoen. Een van de dochters ontvangt in 2016 een aanslag schenkbelasting waarbij rekening wordt gehouden met een voorwaardelijke BOR-vrijstelling van € 444.790. Hierdoor blijft haar belaste verkrijging beperkt tot € 18.920. Maar enkele jaren na de schenking komt het familiebedrijf in ernstige financiële problemen.
Faillissement leidt tot verlies van de vrijstelling
In 2017 wordt duidelijk dat het bedrijf niet meer kan worden gered. Een faillissement is onafwendbaar. Dit heeft grote fiscale gevolgen. Omdat de onderneming niet gedurende de vereiste vijf jaar wordt voortgezet, vervalt de eerder toegepaste BOR-vrijstelling.
De familie besluit daarom in mei 2017 de oorspronkelijke schenking ongedaan te maken. In een zogenoemde dwalingsovereenkomst verklaren de ouders en kinderen dat zij bij de schenking niet wisten welke gevolgen een faillissement zou hebben voor de BOR. Volgens de familie zouden de ouders de aandelen nooit hebben geschonken als zij hiervan op de hoogte waren geweest. De kinderen leveren de certificaten zonder vergoeding terug aan hun ouders.
Toch legt de Belastingdienst na het faillissement in juni 2017 een navorderingsaanslag op. Voor de dochter wordt de belaste verkrijging daardoor verhoogd naar € 463.710.
Kan een schenking wegens dwaling worden vernietigd?
De dochter is het niet eens met de navorderingsaanslag. Volgens haar is de schenking rechtsgeldig vernietigd wegens dwaling. Omdat de schenking civielrechtelijk ongedaan is gemaakt, zou ook de schenkbelasting moeten worden verminderd.
Het hof beoordeelt echter niet alleen of de familie een overeenkomst tot vernietiging heeft gesloten, maar ook of daadwerkelijk sprake was van dwaling. Daarbij speelt een belangrijke fiscale regel. Een vermindering van schenkbelasting kan onder omstandigheden mogelijk zijn wanneer een schenking rechtsgeldig wordt vernietigd. Maar dit geldt niet wanneer de aangevoerde reden voor die vernietiging slechts is voorgewend. De vraag is dus of de familie bij de oorspronkelijke schenking werkelijk een onjuiste voorstelling van zaken had.
Onvoldoende fiscaal advies bij de schenking
De dochter voert aan dat de familie destijds onvoldoende was geïnformeerd over de gevolgen van de BOR. De adviseur die de schenking begeleidde, was relatiebeheerder en geen fiscalist. Hij had de familie wel gewezen op de voortzettingseis, maar niet specifiek op de gevolgen van een faillissement binnen vijf jaar.
Tijdens de procedure verklaart de adviseur dat hij deze gevolgen zelf ook niet kende. Als hij hiervan op de hoogte was geweest, zou hij de BOR naar eigen zeggen niet hebben geadviseerd. Volgens de dochter bewijst dit dat de familie de schenking onder een verkeerde voorstelling van zaken heeft gedaan. Het hof volgt deze redenering niet.
Hof: dwaling is achteraf geconstrueerd
Het hof vindt niet aannemelijk dat op het moment van de schenking in 2014 al een faillissement dreigde. Hoewel het bedrijf sinds 2010 financieel moeilijke jaren kende, ontstond volgens de rechter pas in 2016 een concrete faillissementsdreiging. Ook de adviseur zag in 2014 geen reëel risico op een faillissement. Zijn advies was daarom op dat moment niet onjuist vanwege het ontbreken van een waarschuwing voor dat specifieke risico.
Daarnaast weegt het hof mee dat de familie geen gespecialiseerd fiscaal advies had ingewonnen, terwijl de bedrijfsopvolgingsregeling ingewikkeld is en de financiële belangen groot waren. Ook ontbrak een schriftelijke vastlegging van het oorspronkelijke advies.
Volgens het hof is onvoldoende aannemelijk gemaakt dat de familie bij de schenking daadwerkelijk van een onjuiste voorstelling van zaken uitging. De rechter concludeert daarom dat de aangevoerde dwaling slechts was voorgewend. De dochter krijgt geen vermindering van de schenkbelasting en de navorderingsaanslag blijft in stand.
Wat betekent dit voor jou?
Overweeg je om je onderneming over te dragen aan je kinderen of andere familieleden? Dan kan de bedrijfsopvolgingsregeling een aanzienlijk belastingvoordeel opleveren. Daar staan echter belangrijke voorwaarden tegenover. Vooral de voortzettingseis verdient aandacht. Wanneer de onderneming binnen de verplichte termijn wordt beëindigd, kan de eerder verleende vrijstelling geheel of gedeeltelijk vervallen.
Deze uitspraak laat bovendien zien dat je een schenking niet zomaar achteraf kunt terugdraaien om belastingheffing te voorkomen. Een beroep op dwaling moet gebaseerd zijn op een daadwerkelijke onjuiste voorstelling van zaken bij het aangaan van de schenking. Een tegenvallende ontwikkeling achteraf is daarvoor niet voldoende.
Zorg daarom bij een bedrijfsoverdracht voor een zorgvuldige fiscale beoordeling en laat belangrijke adviezen en afspraken schriftelijk vastleggen. Zo zijn de risico’s vooraf duidelijk en voorkom je dat een fiscaal aantrekkelijke overdracht later tot onverwachte belastingheffing leidt.
